Cá Chỉ vàng - Đi Nga

Cá chỉ vàng là một câu chuyện dài, rất dài và theo tôi câu chuyện này sẽ không có hồi kết vì tính hấp dẫn và lãng mạn của nó.
Vì sao tôi phải nói chữ “lãng mạn” cho con cá chỉ vàng ư? thứ nhất: người Nga nói chung và các cô gái Nga nói riêng, những người rất đẹp, duyên dáng và nổi tiếng là lãng mạn mà tôi có dịp được gặp và nói chuyện tại các quán bar ở Matxcơva tháng 10/2005. Họ vừa ăn cá chỉ vàng được đóng gói trong những túi 20g hoặc 40g vừa uống rượu vodka pha với beer với dân nhậu Sài gòn, uống bia pha với rượu là chánh gốc dân nhậu, mà uống rất lỳ, gan lắm sánh với anh Hai lúa miền Tây đi nhậu vây. Đó là những hình ảnh rất đẹp và khác biệt ở Việt nam, dân nhậu đa phần đi quán cóc, quán bình dân lề đường còn cá Chỉ vàng của Việt nam và Thái Lan bán ở Matxcơva được vô những nơi sang trọng đắt tiền mà dân có tiền mới thưởng thức vì đó là hàng nhập khẩu từ Đông Nam Á sang mà, nó hơi đắt cho người nghèo.
Chuyện cá Chỉ vàng Việt nam có thể bắt đầu từ năm 1995-1996, lúc này tôi còn là sinh viên của ĐH Quốc gia TP.HCM, khoản 2-3 người Nga tới cảng cá ở Vũng Tàu tìm hiểu về cá Chỉ vàng để đem ướp tẩm, sấy khô, làm đẹp mang mẫu về nước. Lúc này cá chỉ vàng còn xem là cá đem cho heo ăn, mang làm cá tạp cho những trại nuôi cá hoặc cá phân nên rẻ lắm, bạn bè lớn tuổi kể rằng: ghe vô bờ, cá chỉ vàng bán nhiều lắm được 800đ/kg khi nào cá rộ (nhùng) thì còn 500đ/kg, cho nên Vũng Tàu tại cảng cá, Cát Lỡ và Phước Tỉnh hồi đó được xem là cái nôi, là nơi bắt đầu của cá chỉ vàng hấp dẫn của Việt nam. Cá Chỉ Vàng còn một nét lãng mạn mà đa truân như nhân vật Thủy Kiều của Nguyễn Du. Ai đã đọc truyện Kiều thì hiểu rõ nỗi vất vả của cô gái này. Nhưng đối với giới buôn bán cá khô thì hầu như ai cũng khoái cá Chỉ Vàng, nhưng họ cũng thấm thía cô giá vàng này vì cá tên cá đã có “vàng” là thấy giá trị lắm chứ còn có nói rõ “ Chỉ Vàng” tức 1 chỉ bây giờ (5/09) là gần 20 triệu đồng cơ mà.
Kinh doanh cá chỉ Vàng rủi ro lớn lắm, đó là nỗi trân chuyên của cô gái đẹp mà ai đã vào nghiệp kinh doanh cá Chỉ Vàng xuất khẩu đi Nga. Giá cả trôi dạt kinh khủng. Tôi nhớ năm 2003 khi tôi manh nha làm 1 cơ xưởng nhỏ với 10-12 công nhân trong 1 căn phòng 30 m­2­­ trong khuân viên cty Seaprodex 35 ở Hương Lộ 2 và Lũy Bán Bích. Đây là 1 thất bại từ việc tổ chức gia công cá Chỉ Vàng không hợp lý, tuy hiệu quả không lớn nhưng nó đúc kết cho một kinh nghiệm trong tổ chức sản xuất phải làm lớn và một quyết tâm mạnh mẽ cho những năm về sau.
Vùng biển đánh bắt chính của cá Chỉ Vàng thường là vĩ tuyễn 10 trở xuống, có thế đánh lấn sang vùng nước Malaysia và Indonexia. Chất lượng cá Chỉ Vàng tươi vì vậy cũng khác nhau, điều này khó nói chính xác tuyệt đối mà chỉ theo kinh nghiệm kiểm tra cho thấy điều này. Cá được được đánh bắt ở vùng biển Vũng Tàu (là vùng biển nước sâu) cá có màu sắc tươi hơn, sáng hơn cá Chỉ Vàng đánh bắt ở vùng biển Bình Đại, Ba Tri( Bến Tre) và Trà Cú (Trà vinh). Cá ở Kiên Giang thì chủ yếu đánh bắt từ vùng biển Campuchia, nếu là cá đánh bằng lưới mành thì màu sắc cá sáng lắm.
Tuy nhiên, phải công nhận một điều rằng kỹ thuật làm ra con cá Chỉ Vàng thì dân Vũng Tàu hơn hẳn dân Kiên Giang. Phải tới năm 2006-2007 thì cá chỉ vàng từ Kiền Giang phải có bước nhảy vọt về độ sáng, độ ẩm, tỷ lệ dầu trên cá, cách fillet và số giờ tẩm, sử dụng đồng bộ Sorbitol, glutamin và Sorbat, có thể so sánh thăng trầm của cá Chỉ Vàng với cá Bò Ghép xuất đi Hàn Quốc không khác mấy. Tiêu chí so sánh là thời gian bảo quản trong kho lạnh khoảng từ 3-6 tháng, vì vậy từ lúc sản xuất ở Việt Nam cho đến lúc đến lúc người Nga “nhấm”với bia là hai tháng. Nếu để lâu hơn thì cá Bò Ghép chuyển sang màu vàng nghệ, vàng sậm hay có mùi hôi, không còn mùi vị tươi của cá Bò. Còn cá Chỉ Vàng để trong kho lạnh từ 3-5 tháng thì chất lượng xuống từ từ, mặt cá sẽ có những vết răng cưa, màu vàng sẽ mất đi, không còn ánh nữa, nếu để lâu hơn thì màu vàng sẩm như cá Chỉ ngọt.
Từ những năm 1996-2003 (2004) khách mua cá Chỉ vàng bán sang Nga không phải là người Nga 100%, mà các công ty Việt Nam lúc đó bán qua các cty của Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hồng Kông, Singapore. Họ re-pack đóng gói lại và điểm đến cuối cùng là nước Nga.
Đến sau 2004, được xem như là 1 làn sóng xuất khẩu cá Chỉ Vàng sang Nga trực tiếp như cty Zolotoy( biểu tượng màu vàng). Tiếp thời gian này hàng loạt các cty kinh doanh nhập khẩu cá Chỉ Vàng ra đời tại Matcova và Vladivoyok(viễn đông Nga).đây được xem là thời huy hoàng của nó và chu kỳ 2 năm 1 lần là thị trường cá Chỉ Vàng có vấn đề sự lên xuống của giá cả và tới đầu 2007, Bộ Nông Nghiệp Nga bước đầu có sự can thiệp hành chính vào việc nhập khẩu thủy sả, trong đó có cá Chỉ Vàng Việt Nam.
Thị trường xuất khẩu cá Chỉ Vàng rất rộng, rất nhiều nước nhưng chung quy lại điểm đến là nước Nga. Ví dụ như Trung Quốc, họ thu gom hàng xôcá Chỉ Vàng mặn, Chỉ vàng ngọt, loại A, B đều lấy (thượng vàng hạ cám mà) sau đó họ chia ra loại A thì họ xuất sang Nga, loại B và cá Chỉ Vàng ngọt thì bán vùng miền tây Trung Quốc như Quảng Tây, Vân Nam, Tứ Xuyên… nếu xét về chất thì bán cho Trung Quốc lời rất ít bên cạnh đó rủi ro về thanh toán không đảm bảo. Ngoài Trung Quốc, 1 số thương nhân Singapor và Hàn Quốc cũng sang Việt Nam mua cá Chỉ Vàng nhưng số lượng ít hơn.
Theo dự đoán của tôi trong những năm tới thị trường cạnh tranh cá Chỉ Vàng tại Nga sẽ khốc liệt hơn với sự tham gia của Indonexia. Một số thương nhân Nga, Uckraina đã chú ý tới nguyên liệu cá Chỉ Vàng tươi được đánh bắt từ Indonexia, nhưng điều này lại khó khăn cho Indonexia vì họ không biết kỹ thuật chế biến và công nghệ phơi sấy cá Chỉ Vàng cũng như kinh nghiệm so với Thái Lan và Việt Nam.
Kỹ thuật phơi sấy cá Chỉ Vàng cũng được cải tiến rất đồng bộ và nâng cao chất lượng hàng cá Chỉ. Việc này thể hiện ở những sự đầu tư thiết bị máy móc của một số thương nhân Trung Quốc tại Rạch Giá năm 2007.
Nhìn chung, sự ngừng trệ kiểu này của thủy sản khô ở Việt Nam nói chung và cá Chỉ Vàng nói riêng cũng không ngoài cơn báo suy thoái của thể giới hiện nay. Một số doanh nghiệp hải sản khô như công ty chúng tôi thưc hiện theo câu : “ Lùi một bước , tiến 2 bước” trong toàn bộ hoạt động kinh doanh đầu tư cho hết năm 2009-2010.